Szekspiropedia

Hamlet

Fabuła i geneza utworu

Tragedia ta jest jedną z najbardziej poruszających i zaskakujących geniuszem historii autorstwa Szekspira. Trudno więc uwierzyć, że opierała się poniekąd na faktach. Motywacją do napisania tego (osadzonego pod koniec wieku XI w Danii) dzieła był Robert Devereux, który w 1601 r. popadł w niełaskę u królowej Elżbiety, więc szykował się do zamachu stanu. Szekspir znalazł się pośrodku całej afery, ponieważ grał wówczas w trupie teatralnej wynajętej przez owego szlachcica, by krótkim spektaklem pokazać rodzinie królewskiej swoje zamiary.

Na zamku Elsynor w Danii, podczas panowania nowego króla - Klaudiusza zaczął ukazywać się dworzanom duch jego poprzednika – króla Hamleta. Nowy władca to brat zmarłego, który poślubił wdowę - królową Gertrudę. Jej synem z poprzedniego małżeństwa jest książę Hamlet. Wersja śmierci ojca, którą słyszy osierocony Hamlet, wydaje się mu być mało prawdopodobna- wmawiane mu jest bowiem, iż króla Hamleta zabiło ugryzienie przez węża podczas spaceru w ogrodzie. Kiedy duch objawia się również i młodemu Hamletowi, dowiaduje się on prawdy o śmierci ojca i postanawia się zemścić. Okazuje się bowiem, iż został on otruty przez swojego brata, poprzez wlanie podczas snu trucizny do ucha.

W tym czasie Ofelia, ukochana tytułowego młodzieńca, przestaje przyjmować jego listy i wizyty. Hamlet wie o podstępnym działaniu Klaudiusza i Poloniusza, ojca Ofelii, którzy starają się nią manipulować. Podobnie zresztą król i szambelan wpływają na zachowania matki Hamleta. Młodzieniec zaczyna zachowywać się jak obłąkany. Swoje przygnębienie wyraża między innymi w dziwnych pozach, graniu dwuznacznymi słówkami, braku logiki w wypowiedziach. Wtedy aktualny król coraz bardziej zaczyna obawiać się bratanka. Do zamku przybywają Rosencrantz i Guildenstern – są to dawni znajomi z uniwersytetu Hamleta, którzy z polecenia króla mają wybadać, dlaczego ich dawny kompan zachowuje się tak niepoczytalnie.

Niedługo potem ściągają do miasta ulubioną trupę teatralną młodzieńca. Bohater szykuje przedstawienie ,,Zamordowanie Gonzagi’’, które ma na celu zobrazowanie bratobójstwa Klaudiusza na Hamlecie seniorze poprzez otrucie, a później uwiedzenie jego żony. Nowy władca opuszcza jednak salę przed końcem przedstawienia. Młody Hamlet właśnie zdobył wystarczająco duży dowód na jego winę. Królowa Gertruda jest oszołomiona zachowaniem młodego Hamleta, wydawać by się mogło, że nie rozumie zarzutów syna wobec swego obecnego męża. Hamlet podczas rozmowy z matką decyduje się zabić Poloniusza, ukrytego za kotarą i podsłuchującego przebieg sytuacji. Śmierć Poloniusza przyspiesza wyjazd Hamleta do Anglii.
Jednakże Klaudiusz dostaje list, którego treścią jest informacja o powrocie Hamleta. W tym czasie zdążył przybyć do zamku Laertes, syn Poloniusza, który chce pomścić śmierć swojego ojca. Ofelia jest obłąkana, pokazuje to śpiewając dziwne piosenki, rozdając kwiatki. Wkrótce zatraca siebie do tego stopnia, iż zbierając kwiatki i bawiąc się nad wodą jak dziecko, wpada do rzeki i umiera. Hamlet na pogrzebie swej biednej ukochanej spotyka swego dawnego przyjaciela, Horacego. Młody książę wpada w rozpacz, więc wywołuje bójkę z Laertesem. Król Klaudiusz postanawia urządzić zakład, przez który dochodzi do pojedynku Hamleta z bratem Ofelii.

Podczas pojedynku królowa Gertruda wypija wino, które było wcześniej otrute, bo było przeznaczone dla Hamleta, wskutek czego nieumyślnie ginie. Kiedy Laertes umiera wyznaje, że pojedynek jest spiskiem, a broń, którą okaleczył Hamleta, miała zatrute ostrze. Główny bohater przebija szpadą króla Klaudiusza – zdrajcę, który był winny śmierci ojca i matki Hamleta, a także później Laertesa i Poloniusza. Hamlet, niestety, również umiera przez odniesione rany i silne zatrucie. Przed śmiercią prosi Horacego o pamięć historii życia duńskiego królewicza i wyznaje prośbę ujawnienia wszystkim prawdy. Do zamku przybywa książę Norwegii, Fortynbras, oddaje hołd Hamletowi i zapowiada swoje praworządne i sprawiedliwe panowanie nad Danią i Norwegią.

Wybrane adaptacje i recenzje

Filmy

● ,,Hamlet” w reżyserii Laurenca Oliviera z roku 1948. Jest to czarno-biała ekranizacja w klasyczny sposób ujmująca historię z dramatu pod tym samym tytułem. Jednakże spotkać się możemy z odczuciem genialnego wysublimowania i dbania o najmniejsze szczegóły, jest to bowiem produkcja z najwyższej półki kinematografii. ,,Film, po którym nikt już nie mógł zaprzeczyć, że kino ma coś do powiedzenia w sprawie Szekspira. Metoda wybrana przez Oliviera, to nie wielkie widowisko, lecz kameralny dramat (usunięte wątki Fortynbrasa, Rosenkranza i Guildensterna). Autor nie uciekał przy tym od teatralności obrazu’’.

● ,,Hamlet” w reżyserii Michaela Almereyda z roku 2000. Film, który idealnie odwzorowuje sytuację opisaną w oryginalnej tragedii… W ogóle jej dosłownie nie odwzorowując. Jest to uwspółcześniona produkcja, w której zetkniemy się z całkowicie niespodziewanymi, lecz adekwatnymi wcieleniami aktorów – zmarły w tajemniczych okolicznościach szef korporacji ,,Dania Corporation” zamiast zmarłego króla Hamleta, brat Klaudiusz, który obejmuje szefostwo w firmie i żeni się z wdową po bracie… Czy tu trzeba coś dodawać? Ta adaptacja wyszła jednak bardzo przeciętnie. Stanowi nieudaną próbę komercji i przekazu masowego w dość niekomfortowy dla odbiorcy sposób. ,,Film to nieudany eksperyment. Fatalny przekład: w oryginale Hamlet jest rymowany, a po polsku wyszły (…) nieskładne zdania bez (…) rytmu (ani rymów- przypis). (…) połączenie dawnego sposobu wysławiania się z nowoczesnymi wnętrzami wydało się dość sztuczne”.

Spektakle

● ,,Hamlet” w Teatrze Polskim w Poznaniu (reż. Maja Kleczewska) to przedstawienie włączające widownię do udziału w spektaklu, rozbawiające do łez, lecz także wprawiające w zakłopotanie. Aktorzy są niezwykle intrygująco dobrani do ról. Dozwolone jest w trakcie trwania sztuki robienie zdjęć, a nawet podchodzenie do aktorów i prośby o ‘’selfie’’. Spektakl zrealizowany został przy współpracy polskich i ukraińskich aktorów, więc np. główny bohater okrzyknięty został ,,księciem zza wschodniej granicy”. ,,"Hamlet" w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka współgra z koniecznymi przez wzgląd na długość scen improwizacjami aktorskimi. Zamienia innowacyjne przedstawienie w spójną opowieść. Oto Szekspir, jak Pan Bóg przykazał, z kultowymi elementami’’.

● ,,Hamlet” w adaptacji londyńskiego Barbican Centre(reż. Olivier Award-Winner) to kolejna sztuka z najwyższej półki, tym razem jednak zarówno teatralnej jak i filmowej. Teatr podjął współpracę z projektem ,,National Theatre Live”, przez co można obejrzeć go w dwóch różnych formach- na żywo w brytyjskim teatrze w Londynie oraz ‘’na żywo’’ w wielu kinach na całym świecie (m.in. w Poznaniu, Wrocławiu, Krakowie). Jest produkcją nadzwyczaj zaskakującą, pełną niepowtarzalnych efektów specjalnych, a nawet różnego umiejscowienia epokowego fabuły.,, Spektakl (…) okrzyknięto wydarzeniem ze względu na grę aktorską i oprawę plastyczną inscenizacji, pełną rozmachu.(…) Stawia również duży nacisk na wątki polityczny i szpiegowski zawarte w sztuce’’.